Phân loại Blockchain Layer 1 thế giới: Ba dòng chảy chính
Hệ sinh thái blockchain layer 1 năm 2026 có thể chia thành ba nhóm lớn với mục tiêu, kiến trúc và đối tượng phục vụ hoàn toàn khác nhau.
Blockchain Layer 1 công cộng (Public): mạng mở, ai cũng có thể tham gia, thường gắn với token. Đây là nhóm lớn nhất về vốn hóa và số lượng người dùng, dẫn đầu bởi Ethereum, Solana, và BNB Chain. Mục tiêu chính: ứng dụng tài chính phi tập trung, tài sản số, ứng dụng phi tập trung (dApp), và ngày càng nhiều là tài sản thực token hóa (RWA).
Blockchain Layer 1 doanh nghiệp (Enterprise): mạng cấp phép phục vụ tổ chức, thường không có token. Hyperledger Besu, R3 Corda, và Quorum là ba framework phổ biến nhất, ứng dụng trong thanh toán liên ngân hàng, chuỗi cung ứng, và tài chính thương mại.
Blockchain Layer 1 quốc gia (Sovereign/Government): hạ tầng blockchain do chính phủ dẫn dắt hoặc bảo trợ, phục vụ dịch vụ công, định danh số, và quản lý dữ liệu quốc gia. Đây là nhóm phát triển nhanh nhất giai đoạn 2024-2026, với ít nhất 18 quốc gia đang triển khai.
🔑 Đọc thêm: Blockchain Layer 1 là gì? Cơ chế hoạt động và vai trò then chốt trong hệ sinh thái Blockchain
Blockchain Layer 1 công cộng: Cuộc đua hiệu năng và chuyên biệt hóa
Ethereum - "Lớp thanh toán" của thế giới blockchain
Ethereum vẫn giữ vị trí blockchain Layer 1 lớn nhất về hệ sinh thái ứng dụng. Với hơn 81,7 tỷ USD tổng giá trị khóa trong các ứng dụng tài chính phi tập trung (TVL) và 165 tỷ USD stablecoin phát hành, Ethereum là nơi tập trung phần lớn hoạt động tài chính phi tập trung trên thế giới. Hiệu năng trên mainnet đạt 15-25 TPS, nhưng lộ trình mở rộng Layer 1 lên gấp 10 lần đang được triển khai trong năm 2026, kết hợp với hệ sinh thái Layer 2 (Arbitrum, Optimism, Base) để đạt thông lượng hàng nghìn TPS.
Solana - Tốc độ và chi phí thấp
Solana nổi bật với hiệu năng thực tế đạt 600-1.144 TPS, cao nhất trong nhóm Layer 1 công cộng. Phiên bản Firedancer client đã demo khả năng đạt hơn 1 triệu TPS trong điều kiện benchmark, hứa hẹn mở ra kỷ nguyên mới cho blockchain tốc độ cao. Solana thu hút nhiều ứng dụng thanh toán, NFT và trò chơi nhờ chi phí giao dịch cực thấp.
Xu hướng chuyên biệt hóa Layer 1
Điểm đáng chú ý nhất của giai đoạn 2025–2026 là sự dịch chuyển từ Layer 1 "làm tất cả" sang Layer 1 chuyên biệt. Stablecoin-centric Layer 1, blockchain thiết kế riêng cho thanh toán stablecoin, thu hút hơn 548 triệu USD vốn đầu tư công bố năm 2025. Privacy chains, app-specific chains, và modular blockchains tiếp tục mở rộng, phản ánh xu hướng: thay vì một blockchain cho mọi thứ, thế giới đang tiến tới hệ sinh thái đa chuỗi chuyên dụng.
Blockchain Layer 1 doanh nghiệp: Nền tảng cho kinh tế số quy mô lớn
Hyperledger Fabric - Tiêu chuẩn doanh nghiệp
Hyperledger Fabric tiếp tục là framework blockchain cấp phép phổ biến nhất toàn cầu, phục vụ ngành tài chính, y tế, chuỗi cung ứng, và khu vực công. Bản cập nhật "Fabric-X" năm 2025 đánh dấu bước nhảy về hiệu năng, vượt 100.000 TPS, hướng đến phục vụ tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC) và tài sản số được quản lý.
R3 Corda và Quorum
R3 Corda vẫn là lựa chọn hàng đầu cho tài chính thương mại và thanh toán liên ngân hàng, trong khi Quorum (dựa trên Ethereum, phát triển bởi ConsenSys) phục vụ nhóm doanh nghiệp cần tương thích EVM. Cả hai đều là blockchain cấp phép, không token, tập trung vào quyền riêng tư và tuân thủ quy định.
Blockchain Layer 1 quốc gia: Cuộc cách mạng thầm lặng
Đây là nhóm ít được truyền thông công nghệ quốc tế chú ý nhất, nhưng lại có tác động lớn nhất đến cuộc sống hàng ngày của hàng trăm triệu người. Ít nhất 18 quốc gia đang xây dựng hạ tầng blockchain chủ quyền cho chỉnh phủ số (e-government), định danh số, CBDC, và quản lý dữ liệu.
EBSI - Liên minh châu Âu
European Blockchain Services Infrastructure (EBSI) là blockchain quốc gia lớn nhất thế giới về phạm vi địa lý, vận hành bởi 27 quốc gia EU cùng Na Uy và Liechtenstein. EBSI sử dụng cơ chế Proof of Authority (PoA), không token, và tuân thủ GDPR. Các ứng dụng chính bao gồm: European Digital Credentials for Learning (chứng chỉ giáo dục xuyên biên giới), công chứng số (notarisation), và xác thực danh tính eIDAS 2.0. EBSI đang mở rộng thông qua mạng lưới National Competence Centres tại từng quốc gia thành viên trong giai đoạn 2025–2026, và quản trị bởi pháp nhân EUROPEUM-EDIC.
🔑 Đọc thêm: EBSI là gì? Vai trò của EBSI trong hạ tầng số châu Âu
BSN - Trung Quốc
Blockchain-Based Service Network (BSN) của Trung Quốc có cách tiếp cận khác biệt: không phải một blockchain Layer 1 duy nhất, mà là hạ tầng đa chuỗi (multi-chain infrastructure) cho phép triển khai ứng dụng trên nhiều framework - Hyperledger Fabric, FISCO BCOS, và các chuỗi tương thích Ethereum. BSN vận hành với hàng trăm node trong nước và quốc tế, phục vụ hơn 200 ứng dụng tại 128 thành phố. BSN China không hỗ trợ crypto, chạy trên cloud nội địa, phản ánh chiến lược blockchain phục vụ nhà nước.
🔑 Đọc thêm: BSN (Blockchain-based Service Network) là gì? Tổng quan từ A–Z
NDAChain - Việt Nam
NDAChain được xây dựng theo kiến trúc Đa chuỗi Phân tầng dựa trên Chuỗi khối gốc cho Hạ tầng Chuỗi khối Quốc gia (Rootchain-Centric Hierarchical Multichain Architecture for National Blockchain Infrastructure), cung cấp hạ tầng Bảo mật, Phi tập trung, Chuẩn quốc tế cho Định danh số, Xác thực dữ liệu và các ứng dụng trong Chuyển đổi số. Được thiết kế như một Hạ tầng blockchain Nhà nước (GovChain), NDAChain nổi bật với những đặc điểm:
Cơ chế đồng thuận: PoA-qBFT (Proof of Authority kết hợp Byzantine Fault Tolerant)
Hiệu năng: 1.200–3.600 TPS, thời gian tạo khối 2 giây, finality gần tức thời
Bảo mật: Zero-Knowledge Proof (ZKP), mã hóa tiên tiến, xác thực đa tầng
Validator: đang phát triển mạng lưới 49 nút xác thực công-tư (Hiệp Hội Dữ liệu quốc gia, SunGroup, Zalo, Masan, MISA, Sovico, VNVC…)
Tuân thủ: W3C DID/VC, ISO 27001, eIDAS 2.0, An toàn thông tin cấp độ 4…
Ứng dụng: Định danh số (NDADID), truy xuất nguồn gốc (NDATrace), quản lý danh tính tự chủ (NDAKey)...
🔑 Đọc thêm: NDAChain: Hạ tầng Blockchain Layer 1 Việt Nam
Dẫn đầu Đông Nam Á, phương thức DID did:nda của NDAchain đã được ghi danh trong W3C Registry, giúp thiết lập “hộ chiếu số” để dữ liệu Việt được xác thực và liên thông toàn cầu. Đến tháng 4/2026, NDAChain cùng GOE Alliance thực hiện thành công thử nghiệm giao dịch xác minh danh tính on-chain xuyên biên giới đầu tiên tại Đông Nam Á (Việt Nam – Indonesia).
🔑 Đọc thêm: NDAChain cùng GOE Alliance hiện thực hóa giao dịch on-chain xuyên biên giới đầu tiên tại Đông Nam Á
Các quốc gia khác
UAE (Dubai Blockchain Strategy): Thành phố Dubai đang hướng tới mục tiêu đầy tham vọng là đưa 100% giao dịch chính phủ lên nền tảng blockchain, giúp tiết kiệm thời gian và giảm thiểu chi phí hành chính đáng kể.
Estonia (X-Road + KSI Blockchain): Được mệnh danh là quốc gia số hóa hàng đầu thế giới, Estonia đã thành công trong việc cung cấp 99% dịch vụ công trực tuyến. Với hơn 1.000 dịch vụ sẵn có, hệ thống này đảm bảo tính minh bạch và bảo mật dữ liệu tuyệt đối cho công dân.
Hàn Quốc (Klaytn): Một dự án blockchain quy mô lớn sử dụng cơ chế đồng thuận PoA/BFT, cho phép xử lý lên đến 4.000 giao dịch mỗi giây (TPS) và đang phục vụ hơn 50 triệu giao dịch hàng tháng.
Singapore (Project Guardian): Dưới sự giám sát của Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS), dự án này tập trung vào việc token hóa tài sản và xây dựng các môi trường thử nghiệm (sandbox) hiện đại cho ngành tài chính quốc tế.
Ấn Độ (National Blockchain Framework - Vishvasya): Chính phủ Ấn Độ đang phát triển khung blockchain quốc gia, ưu tiên ứng dụng vào các lĩnh vực thiết yếu như quản lý quyền sử dụng đất và minh bạch hóa chuỗi cung ứng.
Thái Lan (Thai Blockchain Initiative): Quốc gia này đang tập trung vào các giải pháp tài chính số, đặc biệt là thử nghiệm đồng tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương (CBDC) và ứng dụng công nghệ này vào quản lý thuế.
Xu hướng Blockchain Layer 1 năm 2026
Xu hướng 1: Quốc gia hóa blockchain
Hơn 80 quốc gia đã thử nghiệm hoặc triển khai blockchain trong khu vực công, theo dữ liệu từ OECD và WEF. Blockchain không còn là "công nghệ của startup" mà đã trở thành hạ tầng chiến lược ngang hàng với trung tâm dữ liệu, mạng viễn thông, và hệ thống thanh toán quốc gia. Việt Nam đi theo xu hướng này khi Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12/06/2025 của Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, trong đó có công nghệ blockchain, và Quyết định số 3090/QĐ-BKHCN ngày 08/10/2025 của Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, trong đó có Nền tảng chuỗi khối quốc gia thuộc Nhóm các nền tảng cung cấp dịch vụ hạ tầng cơ bản, dùng chung do Bộ Công an chủ quản.
🔑 Đọc thêm: Nền tảng blockchain quốc gia - hạ tầng chiến lược trong Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số
Xu hướng 2: Chuyên biệt hóa Layer 1
Giai đoạn "một blockchain cho mọi thứ" đã qua. Thay vào đó, thế giới chứng kiến sự phân hóa rõ nét: Layer 1 cho thanh toán (stablecoin chains), Layer 1 cho quyền riêng tư (privacy chains), Layer 1 cho quốc gia (government chains), Layer 1 cho ứng dụng cụ thể (app-specific chains). Mỗi loại được tối ưu kiến trúc riêng cho mục tiêu phục vụ.
Xu hướng 3: Liên thông giữa các Layer 1
Các blockchain layer 1 quốc gia bắt đầu kết nối với nhau. Sự kiện NDAChain cùng GOE Alliance thực hiện giao dịch xác minh danh tính on-chain xuyên biên giới Việt Nam – Indonesia (tháng 4/2026) là minh chứng: tương lai không phải một blockchain duy nhất thống trị, mà là mạng lưới các blockchain quốc gia liên thông theo tiêu chuẩn chung (W3C DID, ISO).
Xu hướng 4: Blockchain + AI
Sự giao thoa giữa Blockchain Layer 1 và AI không chỉ là xu hướng kỹ thuật mà còn là nền tảng cốt lõi cho một hạ tầng số bền vững. Blockchain cung cấp tầng dữ liệu tin cậy mà AI cần để hoạt động chính xác: xác thực nguồn gốc dữ liệu, chống giả mạo, và đảm bảo trách nhiệm giải trình. Khi Quyết định 1131/QĐ-TTg đưa cả AI và blockchain vào danh mục công nghệ chiến lược, sự kết hợp này sẽ định hình hạ tầng số Việt Nam trong thập kỷ tới.
Xu hướng 5: Quy mô thị trường bùng nổ
Thị trường công nghệ blockchain toàn cầu đạt khoảng 57,64 tỷ USD năm 2025 và dự kiến vượt 100 tỷ USD vào năm 2026, tăng trưởng kép hàng năm. Riêng nhóm Layer 1, tổng vốn hóa thị trường đã vượt 2.960 tỷ USD với 18 triệu người dùng hoạt động, BNB Chain dẫn đầu về số lượng người dùng.
Vị thế Việt Nam trên bản đồ blockchain Layer 1 thế giới
Trong bối cảnh toàn cầu, Việt Nam có vị thế đặc biệt. Khác với các quốc gia sử dụng framework của bên thứ ba (Hyperledger, Ethereum), Việt Nam xây dựng blockchain Layer 1 tự chủ - NDAChain - làm chủ hoàn toàn công nghệ và sở hữu trí tuệ. Đây là cách tiếp cận tương tự Trung Quốc với BSN và EU với EBSI, nhưng có đặc thù riêng.
🔑 Đọc thêm: Việt Nam dẫn đầu Đông Nam Á liên thông DID quốc tế theo chuẩn W3C
NDAChain đang phát triển mô hình xác thực công-tư (49 validator từ cả cơ quan nhà nước và doanh nghiệp), tuân thủ chuẩn quốc tế (W3C DID, ISO 27001), tạo thành lớp hạ tầng tin cậy trong kiến trúc chuyển đổi số quốc gia. Phương thức DID did:nda được W3C Registry ghi nhận đã đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia châu Á tiên phong về định danh phi tập trung.
Giao dịch xác minh danh tính on-chain xuyên biên giới thành công với Indonesia (tháng 4/2026) cho thấy NDAChain không chỉ phục vụ trong nước, mà đang hướng tới liên thông quốc tế từ hội nhập sang làm chủ.
Đảm bảo chủ quyền dữ liệu quốc gia
Bản đồ blockchain Layer 1 thế giới năm 2026 cho thấy ba dòng chảy song hành: blockchain công cộng phục vụ thị trường tài chính phi tập trung, blockchain doanh nghiệp phục vụ kinh tế số quy mô lớn, và blockchain quốc gia phục vụ hạ tầng chiến lược. Mỗi dòng có mục tiêu, kiến trúc và mô hình quản trị khác nhau, không phải cuộc đua hơn thua, mà là sự phân hóa tự nhiên của một công nghệ đang trưởng thành.
🔑 Đọc thêm: Blockchain Layer 1 Việt Nam: Khi người Việt làm chủ công nghệ cốt lõi
Việt Nam, với NDAChain, đang đứng vào đúng vị trí trên bản đồ này: xây dựng hạ tầng blockchain layer 1 chủ quyền, tự chủ công nghệ, tuân thủ chuẩn quốc tế, và kết nối với mạng lưới blockchain quốc gia toàn cầu. Đó không phải theo đuổi xu hướng mà là kiến tạo hạ tầng niềm tin số cho một Việt Nam thịnh vượng trong kỷ nguyên kinh tế dữ liệu.
👉 Tìm hiểu thêm về Nền tảng blockchain NDAChain tại: https://ndachain.vn
