Ba thách thức lớn của ngành tài chính Việt Nam 2026
eKYC - vừa cần nhanh, vừa cần chắc
Theo Ngân hàng Nhà nước, đến hết 2025 có khoảng 87% người trưởng thành Việt Nam có tài khoản ngân hàng, phần lớn được mở qua eKYC (electronic Know Your Customer). Tuy nhiên, trải nghiệm này vẫn phân mảnh: mỗi ngân hàng tự triển khai một quy trình riêng, khiến người dùng phải lặp lại việc xác thực nhiều lần từ chụp giấy tờ, selfie đến xác minh giọng nói. Điều này không chỉ làm tăng chi phí, mà còn khiến dữ liệu sinh trắc học bị phân tán, mở rộng bề mặt tấn công.
Mặt khác, gian lận eKYC ngày càng tinh vi. Các vụ giả mạo danh tính bằng deepfake video, đeo mặt nạ silicon, hay dùng giấy tờ tổng hợp đã xuất hiện. Một báo cáo của FPT Digital chỉ ra rằng khoảng 4–6% hồ sơ eKYC năm 2025 thuộc nhóm rủi ro cao cần xác minh thủ công thêm.
Gian lận tài khoản và lừa đảo qua chuyển khoản
Theo Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), năm 2025 ghi nhận hơn 600 nghìn vụ lừa đảo trực tuyến, thiệt hại ước tính gần 19.000 tỷ đồng. Phần lớn các vụ liên quan đến chiếm đoạt tài khoản ngân hàng, kẻ gian gọi điện giả danh công an, nhân viên ngân hàng, yêu cầu chuyển khoản hoặc dụ cài ứng dụng độc hại.
Điểm chung của các kịch bản lừa đảo: nạn nhân không có cách nào tự kiểm chứng nhanh xem người gọi/nhắn có thực sự là cán bộ ngân hàng không. Thiếu một hệ thống niềm tin số chuẩn hóa cấp quốc gia, mỗi tương tác đều phụ thuộc vào niềm tin chủ quan.
Chi phí tuân thủ AML/CFT ngày càng gia tăng
AML (chống rửa tiền) và CFT (chống tài trợ khủng bố) là yêu cầu bắt buộc với mọi tổ chức tài chính. Theo LexisNexis, các ngân hàng Đông Nam Á đang chi khoảng 0,8–1,2% doanh thu cho hoạt động tuân thủ, một con số không nhỏ trong bối cảnh cạnh tranh biên lợi nhuận.
Phần lớn chi phí này nằm ở các quy trình thủ công: xác minh danh tính khách hàng, kiểm tra danh sách trừng phạt, đối chiếu nguồn gốc giao dịch. Khi quy mô khách hàng tăng lên hàng chục triệu, mô hình “thủ công + hệ thống rời rạc” nhanh chóng trở thành điểm nghẽn, vừa tốn kém vừa khó mở rộng.
Đây là bài toán không chỉ về chi phí, mà là về khả năng vận hành ở quy mô lớn nơi tuân thủcần được tự động hóa, chuẩn hóa và có thể kiểm chứng theo thời gian thực.
🔑Đọc thêm: Vì sao Việt Nam xây dựng nền tảng Blockchain quốc gia?
Vì sao blockchain Layer 1 cấp quốc gia là phương án phù hợp?
Khác biệt giữa blockchain công khai và blockchain quốc gia trong tài chính
Trước hết cần làm rõ: blockchain phục vụ ngân hàng - tài chính tại Việt Nam không phải là Bitcoin hay Ethereum. Đây là mô hình blockchain cấp phép (permissioned blockchain) nơi chỉ các tổ chức được cấp phép như ngân hàng, công ty bảo hiểm, fintech mới có quyền vận hành node hoặc phát hành Chứng chỉ số. Người dùng cuối không cần sở hữu tiền số hay trả phí giao dịch để sử dụng dịch vụ.
Khác biệt cốt lõi nằm ở mục tiêu. Blockchain công khai hướng tới tài sản số và thị trường mở; trong khi blockchain quốc gia hướng tới xây dựng một lớp hạ tầng niềm tin dùng chung. Vai trò của nền tảng tương tự hệ thống thanh toán liên ngân hàng: chuẩn hóa cách các tổ chức xác thực, trao đổi và đối chiếu dữ liệu, thay vì mỗi bên vận hành một hệ thống riêng lẻ.
Ba thuộc tính quan trọng cho ngành tài chính
Một nền tảng blockchain quốc gia, nếu được thiết kế đúng, có thể đồng thời cung cấp ba thuộc tính mà hệ thống tập trung khó đạt được cùng lúc.
Thứ nhất, tính bất biến và truy vết: Mọi giao dịch và sự kiện đều được ký số và gắn timestamp mật mã, không thể chỉnh sửa hay xóa. Đây là nền tảng cho hệ thống ghi vết kiểm toán trong AML/CFT - nơi mỗi hành động đều có thể truy ngược và kiểm chứng.
Thứ hai, khả năng kiểm chứng độc lập: Cơ quan quản lý, kiểm toán hoặc đối tác có thể xác minh dữ liệu mà không cần truy cập trực tiếp vào hệ thống nội bộ của ngân hàng. Minh bạch được nâng cao mà không đánh đổi bí mật kinh doanh.
Thứ ba, định danh phân tán: Khách hàng sở hữu một định danh số thống nhất (DID) dùng xuyên suốt nhiều tổ chức. Ngân hàng không cần lưu trữ toàn bộ danh tính, mà chỉ nắm giữ các chứng chỉ liên quan, giảm rủi ro lộ dữ liệu và trùng lặp xác minh.
🔑Đọc thêm: So sánh Blockchain Layer 1 quốc gia: NDAChain, EBSI và BSN dẫn đầu như thế nào?
Bốn ứng dụng cụ thể của blockchain trong ngân hàng - tài chính
1. eKYC dùng chung - xác thực một lần, sử dụng nhiều nơi
Với hạ tầng định danh quốc gia, một khách hàng thực hiện KYC tại Ngân hàng A có thể nhận được Chứng chỉ số xác thực đã hoàn thành eKYC. Khi sang Ngân hàng B mở tài khoản, khách hàng xuất trình Chứng chỉ số để xác minh tính hợp lệ qua blockchain Layer 1 quốc gia trong vài giây, không cần làm lại toàn bộ quy trình.
🔑Đọc thêm: Định danh ảo: Bảo vệ người dùng trên không gian mạng
Hiệu quả của mô hình:
Khách hàng tiết kiệm thời gian, không phải nộp giấy tờ nhiều lần.
Ngân hàng B giảm 40–60% chi phí onboarding.
Dữ liệu sinh trắc học không bị nhân bản chỉ tồn tại tại tổ chức đầu tiên thực hiện KYC.
Mô hình này đã được triển khai tại Singapore (SingPass MyInfo) và Hàn Quốc (MyData). Với chuẩn did:nda đã được ghi danh trong W3C DID Method Registry, Việt Nam có nền tảng để xây dựng một hệ thống eKYC dùng chung phù hợp với quy mô quốc gia.
2. Xác thực danh tính người gọi/nhắn tin - chống lừa đảo mạo danh
Giả danh nhân viên ngân hàng là một trong những kịch bản gian lận phổ biến nhất hiện nay. Với hạ tầng DID, mỗi nhân viên được cấp một Chứng chỉ số (Verifiable Credential) do chính ngân hàng phát hành.
Khi có cuộc gọi hoặc tin nhắn, ứng dụng ngân hàng trên điện thoại khách hàng có thể tự động xác minh danh tính người liên hệ qua blockchain quốc gia, và hiển thị thông tin xác thực như: “Ngân hàng X – Nhân viên Y – Bộ phận Z”.
🔑Đọc thêm: NDAKey và định hướng xây dựng hạ tầng danh tính tự chủ tại Việt Nam
Một bước xác minh đơn giản, nhưng thay đổi hoàn toàn cách người dùng ra quyết định: từ “tin hay không” sang “kiểm chứng được”. Kẻ gian không thể tự tạo chứng chỉ hợp lệ từ một tổ chức phát hành, qua đó loại bỏ phần lớn các kịch bản lừa đảo mạo danh.
3. Cảnh báo tài khoản đáng ngờ - chia sẻ rủi ro theo thời gian thực
Hiện nay, khi một tài khoản bị phát hiện liên quan đến gian lận hoặc rửa tiền, thông tin thường chỉ nằm trong nội bộ ngân hàng hoặc báo cáo lên cơ quan quản lý. Việc chia sẻ giữa các ngân hàng còn chậm, tạo “khoảng trống thời gian” để kẻ gian tiếp tục chuyển tiền qua nhiều tài khoản khác.
Với hạ tầng blockchain Layer 1 dùng chung, các ngân hàng có thể ghi nhận các “cờ rủi ro” lên chuỗi dưới dạng hash - không lộ dữ liệu cá nhân nhưng vẫn có thể kiểm chứng. Khi một giao dịch liên quan đến tài khoản này phát sinh, hệ thống của các ngân hàng khác có thể tự động phát hiện và cảnh báo theo thời gian thực.
Giá trị cốt lõi:
Rút ngắn thời gian phát hiện gian lận từ giờ xuống giây
Tạo mạng lưới chia sẻ rủi ro liên ngân hàng
Bảo vệ dữ liệu cá nhân nhưng vẫn đảm bảo khả năng kiểm chứng
Mô hình này tương tự các hệ thống như CIFAS tại Anh, nhưng được nâng cấp lên cấp độ hạ tầng dùng chung, nơi thông tin rủi ro không còn bị “cô lập” trong từng tổ chức.
4. Tài liệu thương mại quốc tế và thư tín dụng điện tử (LC)
Một thư tín dụng (LC) truyền thống thường mất 5–7 ngày xử lý qua nhiều bên trung gian như ngân hàng phát hành, ngân hàng thông báo, hãng tàu và hải quan. Mỗi bên giữ một phiên bản tài liệu riêng, dễ phát sinh sai lệch và tranh chấp về tính hợp lệ.
Với blockchain Layer 1 và chuẩn DID/Verifiable Credentials, LC có thể được phát hành dưới dạng Chứng chỉ số. Các bên liên quan cập nhật trạng thái giao dịch (giao hàng, thông quan…) thông qua Verifiable Presentation có ký số, giúp mọi thay đổi được xác thực và đồng bộ tức thì trên cùng một nguồn dữ liệu.
Giá trị cốt lõi:
Rút ngắn thời gian xử lý từ nhiều ngày xuống dưới 24 giờ
Loại bỏ tranh chấp về phiên bản tài liệu
Tăng tính minh bạch và kiểm chứng xuyên biên giới
Việc NDAChain và GOE Alliance thực hiện giao dịch xác minh danh tính on-chain giữa Việt Nam và Indonesia (14/04/2026) cho thấy nền tảng này đã sẵn sàng cho các kịch bản thương mại quốc tế, một bước tiến cụ thể trong việc hình thành hạ tầng niềm tin số khu vực ASEAN.
🔑Đọc thêm: NDAChain cùng GOE Alliance hiện thực hóa giao dịch on-chain xuyên biên giới đầu tiên tại Đông Nam Á
Tuân thủ pháp lý: lợi ích kép cho ngân hàng
Blockchain quốc gia không chỉ là công cụ công nghệ, mà còn là công cụ tuân thủ. Khi mọi sự kiện được ghi nhận bằng chữ ký số và dấu vết mật mã, ngân hàng có thể chứng minh việc thực hiện đúng quy trình KYC/AML không bằng hồ sơ giấy tờ, mà bằng các bằng chứng có thể kiểm chứng độc lập.
Khung pháp lý Việt Nam đang dần đồng bộ cho hướng đi này. Luật Dữ liệu 2024 yêu cầu tính toàn vẹn và truy vết dữ liệu. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 đặt trọng tâm vào kiểm soát truy cập và minh bạch xử lý. Luật Công nghiệp công nghệ số 2026 công nhận tài sản số và chữ ký số. Cùng với đó, Quyết định 21/2026/QĐ-TTg và sandbox VIFC-HCMC tạo hành lang thử nghiệm cho các mô hình mới.
🔑Đọc thêm: Luật Công nghiệp Công nghệ số có hiệu lực từ 1/1/2026, hoàn thiện khung pháp lý cho Tài sản số
Doanh nghiệp tài chính triển khai sớm các use case dựa trên hạ tầng blockchain quốc gia sẽ có lợi thế cả về chi phí lẫn về vị thế tuân thủ trong giai đoạn 2026–2028.
Thách thức và lộ trình triển khai
Việc triển khai blockchain trong tài chính không tránh khỏi những rào cản thực tế.
Thứ nhất là tích hợp hệ thống. Phần lớn ngân hàng Việt Nam đang vận hành trên các core banking như Temenos, Oracle Flexcube hay Finacle vốn không được thiết kế để kết nối trực tiếp với blockchain. Cách tiếp cận khả thi là tích hợp tiệm tiến qua API, nhưng đòi hỏi kế hoạch và đầu tư bài bản.
Thứ hai là văn hóa chia sẻ dữ liệu. Các ngân hàng truyền thống xem dữ liệu khách hàng là lợi thế cạnh tranh. Để thay đổi, cần một cơ chế điều phối trung lập từ Ngân hàng Nhà nước hoặc Hiệp hội Ngân hàng nhằm thiết lập chuẩn chung và phân bổ lợi ích hợp lý.
🔑Đọc thêm: Blockchain và định danh phi tập trung: Hạ tầng niềm tin mới cho xã hội số an toàn, minh bạch
Thứ ba là con người và thói quen sử dụng. Ngay cả khi hạ tầng sẵn sàng, người dùng vẫn cần thời gian để chuyển từ việc gửi giấy tờ qua email sang sử dụng ứng dụng quản lý danh tính tự chủ như NDAKey.
NDAChain tiếp cận bài toán này theo lộ trình 5–7 năm, với mô hình tích hợp đa cấp độ từ xác minh nhẹ (VC off-chain) đến triển khai Domain Chain chuyên biệt cho các tổ chức tài chính lớn. Đây không phải là chuyển đổi một lần, mà là quá trình tiến hóa có kiểm soát.
Niềm tin số là lợi thế cạnh tranh trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng
Trong 50 năm qua, ngân hàng cạnh tranh nhau bằng quy mô mạng lưới chi nhánh, lãi suất và sản phẩm. Trong 10 năm tới, cuộc cạnh tranh sẽ được quyết định bởi khả năng cung cấp niềm tin số cho khách hàng, niềm tin rằng danh tính của họ không bị đánh cắp, mỗi giao dịch đều có thể truy vết, và mỗi tương tác với ngân hàng đều xác thực được nguồn gốc.
🔑 Đọc thêm: Kiến tạo niềm tin số: Nền tảng cho một Việt Nam thịnh vượng
Blockchain Layer 1 cấp quốc gia không phải là giải pháp duy nhất, nhưng là lớp hạ tầng cốt lõi để nâng chuẩn niềm tin toàn ngành. NDAChain được định hướng theo nguyên tắc rõ ràng: tổ chức tài chính đóng vai trò phát hành và xác thực chuyên nghiệp, khách hàng làm chủ danh tính của mình, và nền tảng blockchain quốc gia là lớp trung gian niềm tin - trung lập, mở và có thể kiểm chứng.
Cuộc cạnh tranh tiếp theo của ngành tài chính sẽ không còn nằm ở số lượng chi nhánh, mà ở chất lượng hạ tầng niềm tin mà mỗi tổ chức có thể cung cấp.
👉 Tìm hiểu thêm về NDAChain - Hạ tầng Chuỗi khối Quốc gia Việt Nam tại https://ndachain.vn.
