Bài toán truy xuất nguồn gốc tại Việt Nam

• Dữ liệu còn phân mảnh, khó xác minh và thiếu liên thông: Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã triển khai truy xuất nguồn gốc thông qua mã QR, website hoặc sổ ghi chép điện tử. Tuy nhiên, phần lớn các hệ thống hiện nay vẫn hoạt động riêng lẻ, khiến dữ liệu khó kiểm chứng và chưa tạo được sự minh bạch xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng.

• Dữ liệu phụ thuộc vào doanh nghiệp cung cấp: Người mua chủ yếu tiếp cận thông tin do chính nhà sản xuất hoặc đơn vị phân phối công bố. Khi thiếu cơ chế xác minh độc lập, các bên liên quan khó phát hiện dữ liệu sai lệch, bị chỉnh sửa hoặc không phản ánh đúng nguồn gốc sản phẩm.

• Thiếu liên thông giữa các mắt xích trong chuỗi cung ứng: Một sản phẩm có thể đi qua vùng nguyên liệu, hợp tác xã, nhà máy chế biến, đơn vị vận chuyển, kho hàng và doanh nghiệp xuất khẩu. Nếu mỗi bên sử dụng một hệ thống truy xuất riêng, dữ liệu sẽ bị phân mảnh, làm gián đoạn hành trình kiểm chứng từ nguyên liệu đầu vào đến sản phẩm cuối cùng.

• Khó đáp ứng các tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc quốc tế: Những yêu cầu như Digital Product Passport, tiêu chuẩn GS1 hoặc các quy định mới về minh bạch chuỗi cung ứng đòi hỏi dữ liệu phải được chuẩn hóa, có cấu trúc và có khả năng trao đổi giữa nhiều hệ thống. Các giải pháp truy xuất riêng lẻ thường khó đáp ứng trực tiếp, khiến doanh nghiệp phải phát sinh thêm chi phí tích hợp, chuyển đổi và xác minh dữ liệu.

🔑Đọc thêm: Blockchain trong truy xuất nguồn gốc tại Việt Nam

Thực tế này cho thấy Việt Nam cần một nền tảng truy xuất nguồn gốc dùng chung, giúp chuẩn hóa dữ liệu, xác thực thông tin và kết nối các bên trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Trên nền tảng blockchain NDAChain, NDATrace được phát triển với định hướng trở thành nền tảng truy xuất nguồn gốc dùng chung, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch, hạn chế gian lận và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường trong nước lẫn quốc tế.

Hệ lụy khi dữ liệu truy xuất bị phân mảnh

Khi dữ liệu chuỗi cung ứng không được liên kết và xác thực thống nhất, việc truy xuất nguồn gốc có thể mất nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần. Điều này làm chậm quá trình thu hồi sản phẩm, gia tăng thiệt hại kinh tế và ảnh hưởng đến niềm tin của người tiêu dùng.

Một ví dụ điển hình là vụ bê bối thịt ngựa tại châu Âu năm 2013, khi nhiều sản phẩm được ghi nhãn là thịt bò nhưng thực tế chứa thịt ngựa. Do dữ liệu truy xuất nằm rải rác ở nhiều doanh nghiệp và nhiều quốc gia, cơ quan quản lý phải mất hơn hai tuần để xác định nguồn gốc, gây thiệt hại lớn cho ngành thực phẩm châu Âu.

Sau sự kiện này, nhiều doanh nghiệp bán lẻ đã đầu tư vào blockchain để tăng tính minh bạch của chuỗi cung ứng. Walmart, phối hợp với IBM Food Trust, triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc cho các mặt hàng như xoài và rau xanh. Nhờ ghi nhận dữ liệu của từng khâu lên blockchain, thời gian xác định nguồn gốc sản phẩm được rút ngắn từ khoảng 7 ngày xuống chỉ còn vài giây, giúp doanh nghiệp phản ứng nhanh khi xảy ra sự cố an toàn thực phẩm và thu hồi đúng lô hàng bị ảnh hưởng.

Tại Việt Nam, các vụ việc liên quan đến hàng giả, thực phẩm không rõ nguồn gốc, thuốc giả và sản phẩm kém chất lượng vẫn diễn ra định kỳ. Thực tế này cho thấy nhu cầu về một hệ thống truy xuất nguồn gốc thống nhất, nơi dữ liệu được xác thực, không thể tự ý chỉnh sửa và có thể kiểm chứng giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý và người tiêu dùng. Đây cũng là vai trò mà blockchain quốc gia và các nền tảng như NDATrace hướng tới trong việc xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch và đáng tin cậy.

NDATrace – Nền tảng truy xuất nguồn gốc dùng chung

NDATrace là gì?

NDATrace là nền tảng định danh, xác thực và truy xuất đến từng sản phẩm, hàng hoá cụ thể. Ứng dụng công nghệ định danh phi tập trung (DID) trên nền tảng chuỗi khối NDAChain, mỗi sản phẩm được gắn một mã định danh duy nhất (UID), giúp theo dõi minh bạch toàn bộ vòng đời sản phẩm từ sản xuất, nhập khẩu, kiểm định, vận chuyển đến phân phối và tiêu dùng. Mọi thao tác xác thực của các chủ thể trong chuỗi cung ứng đều được ghi nhận một cách toàn vẹn, không thể làm giả, không thể chỉnh sửa.

🔑 Đọc thêm: Ứng dụng blockchain quốc gia trong truy xuất nguồn gốc: Hạ tầng tin cậy cho chuỗi cung ứng minh bạch

Khác với các hệ thống truy xuất nguồn gốc hoạt động độc lập, NDATrace không thay thế các giải pháp hiện có mà bổ sung lớp xác thực dữ liệu dựa trên blockchain NDAChain. Nhờ đó, dữ liệu truy xuất có thể được kiểm chứng độc lập, hỗ trợ liên thông với các tiêu chuẩn quốc tế và phục vụ nhiều loại hình doanh nghiệp, từ hợp tác xã, hộ sản xuất đến doanh nghiệp xuất khẩu.

🔑 Đọc thêm: Truy xuất nguồn gốc bằng blockchain vs QR code truyền thống: 7 khác biệt cốt lõi

Mỗi sản phẩm có một định danh số duy nhất

Trong mô hình của NDATrace, mỗi sản phẩm hoặc lô sản phẩm được cấp một DID (Decentralized Identifier) duy nhất theo định dạng did:nda:....

Định danh này gắn với các thông tin cốt lõi của sản phẩm như tên sản phẩm, chủng loại, ngày sản xuất, đơn vị sản xuất, vùng nguyên liệu và các thông tin nhận diện khác. Dữ liệu được ký số bởi đơn vị có thẩm quyền như nông hộ, hợp tác xã hoặc nhà máy sản xuất.

Trong suốt vòng đời của sản phẩm, các sự kiện như thu hoạch, chế biến, đóng gói, vận chuyển, kiểm định chất lượng, thông quan và phân phối sẽ được ghi nhận dưới dạng Chứng chỉ số (Verifiable Credentials - VC). Mỗi VC đều mang chữ ký số của đơn vị thực hiện và được neo xác thực trên blockchain NDAChain kèm dấu thời gian (timestamp), giúp bảo đảm tính toàn vẹn và khả năng kiểm chứng của dữ liệu.

Truy xuất nguồn gốc hai chiều: Ngược và xuôi

NDATrace hỗ trợ truy xuất nguồn gốc hai chiều, đáp ứng đồng thời nhu cầu của người tiêu dùng, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Người tiêu dùng chỉ cần quét mã QR trên sản phẩm để truy xuất ngược về vùng nguyên liệu, đơn vị sản xuất và toàn bộ hành trình của sản phẩm trong chuỗi cung ứng.

Ở chiều ngược lại, cơ quan quản lý hoặc doanh nghiệp có thể tra cứu theo DID của sản phẩm để theo dõi quá trình lưu thông, xác định các đơn vị đã tham gia chuỗi cung ứng và kiểm tra lịch sử giao dịch khi cần thiết.

Đây là điểm khác biệt so với nhiều hệ thống truy xuất nguồn gốc truyền thống vốn chủ yếu cung cấp thông tin theo một chiều từ nhà sản xuất đến người tiêu dùng.

Tương thích với các tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc quốc tế

NDATrace được thiết kế để hỗ trợ các tiêu chuẩn dữ liệu đang được sử dụng rộng rãi trong thương mại quốc tế, bao gồm:

• GS1 cho định danh sản phẩm.

• W3C Decentralized Identifiers (DID) và Verifiable Credentials (VC) cho định danh và chứng thực số.

• GS1 EPCIS cho trao đổi dữ liệu sự kiện trong chuỗi cung ứng.

Nhờ tuân thủ các tiêu chuẩn mở này, doanh nghiệp có thể sử dụng một nền tảng truy xuất nguồn gốc để phục vụ đồng thời thị trường trong nước và xuất khẩu, giảm chi phí tích hợp nhiều hệ thống và thuận lợi hơn trong việc đáp ứng các yêu cầu như Digital Product Passport (DPP), EUDR và các quy định về minh bạch chuỗi cung ứng.

🔑 Đọc thêm: EU Digital Product Passport và vai trò của blockchain quốc gia trong truy xuất nguồn gốc

Các kịch bản ứng dụng cụ thể của NDATrace

1. Cà phê và đáp ứng yêu cầu EUDR

EUDR yêu cầu mỗi lô cà phê nhập khẩu vào EU phải chứng minh sản phẩm không được trồng trên diện tích đất bị phá rừng sau ngày 31/12/2020. Hồ sơ cần cung cấp có thể bao gồm tọa độ chính xác của vườn cà phê, ngày trồng, lịch sử quản lý đất và các chứng từ pháp lý liên quan.

Với NDATrace, hợp tác xã cà phê có thể nhập tọa độ và lịch sử vùng trồng lên hệ thống thông qua giao diện đơn giản, sau đó ký số bằng DID của hợp tác xã. Khi xuất khẩu, doanh nghiệp có thể tạo Verifiable Presentation tổng hợp, chứa các bằng chứng tuân thủ EUDR và hỗ trợ xác minh thông qua DID Universal Resolver theo chuẩn W3C.

🔑 Đọc thêm: Vải thiều Bắc Ninh ứng dụng truy xuất nguồn gốc bằng blockchain

Nhờ đó, cơ quan hải quan hoặc đối tác tại EU có thể kiểm tra dữ liệu nhanh chóng thay vì phải đối chiếu nhiều bộ hồ sơ giấy.

Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu cà phê lớn trên thế giới. Vì vậy, khả năng đáp ứng EUDR có ý nghĩa quan trọng đối với việc duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu.

2. Thủy sản và truy xuất từ ao nuôi đến bàn ăn

Tôm, cá tra và cá basa của Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ, EU và Nhật Bản đang phải đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc thủy sản và an toàn thực phẩm.

Với NDATrace, mỗi ao nuôi có thể được cấp một DID riêng. Các thông tin như vụ nuôi, thời điểm thu hoạch, loại thức ăn và kết quả xét nghiệm dư lượng kháng sinh được ghi nhận và ký số bởi các đơn vị có thẩm quyền, bao gồm cơ sở nuôi, doanh nghiệp chế biến và phòng thí nghiệm.

Khi phát hiện một lô thủy sản có dư lượng vượt ngưỡng tại thị trường nhập khẩu, cơ quan chức năng có thể truy ngược về ao nuôi, ngày thu hoạch, lô thức ăn và các đơn vị liên quan trong thời gian ngắn. Nhờ đó, biện pháp xử lý có thể tập trung chính xác vào nguồn phát sinh vấn đề thay vì ảnh hưởng đến toàn bộ ngành hàng.

🔑 Đọc thêm: 10 case study quốc tế truy xuất nguồn gốc bằng blockchain

3. Gỗ và chứng nhận FSC, PEFC số

Ngành gỗ Việt Nam có kim ngạch xuất khẩu lớn, trong khi EUDR cùng các tiêu chuẩn FSC và PEFC đặt ra yêu cầu chặt chẽ về nguồn gốc hợp pháp và nguy cơ liên quan đến phá rừng.

NDATrace cho phép phát hành chứng chỉ FSC hoặc PEFC dưới dạng Verifiable Credential, gắn với DID của từng lô gỗ. Chứng chỉ số có thể được xác minh tại nhiều điểm trong chuỗi cung ứng, từ vùng nguyên liệu, nhà máy chế biến đến doanh nghiệp xuất khẩu và thị trường nhập khẩu.

Cơ chế này giúp hạn chế giả mạo chứng nhận, tăng khả năng kiểm chứng nguồn gốc gỗ và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu quốc tế về minh bạch chuỗi cung ứng.

4. Dược phẩm và chống thuốc giả

Thuốc giả là một trong những rủi ro lớn đối với thị trường dược phẩm, đặc biệt với các nhóm thuốc có giá trị cao hoặc nhu cầu sử dụng lớn như thuốc kháng sinh, thuốc điều trị ung thư và biệt dược.

🔑Đọc thêm: Truy xuất nguồn gốc dược phẩm bằng blockchain quốc gia: Lời giải cho bài toán thuốc giả 2026

NDATrace có thể tích hợp với mã DataMatrix trên từng hộp thuốc, cho phép người mua, nhà thuốc và cơ quan quản lý kiểm tra lịch sử sản phẩm. Người dùng có thể xác minh hộp thuốc đã đi qua những khâu nào, có thuộc danh sách thu hồi hay không và mã sản phẩm đã từng được ghi nhận tại một điểm bán khác hay chưa.

Mỗi sự kiện trong chuỗi, từ sản xuất, đóng gói, phân phối đến bán lẻ, đều được ký số bởi đơn vị có định danh số trên hạ tầng blockchain NDAChain. Do đó, các đối tượng làm thuốc giả khó tạo ra một lịch sử lưu thông đầy đủ và có chữ ký xác thực như sản phẩm thật.

5. Hàng tiêu dùng cao cấp và chống hàng nhái

Mỹ phẩm, thời trang, thiết bị điện tử và hàng tiêu dùng cao cấp đều đối mặt với nguy cơ bị làm giả hoặc sao chép thương hiệu.

Với NDATrace, doanh nghiệp có thể phát hành một Chứng chỉ số (Verifiable Credential-VC) cho từng sản phẩm, xác nhận các thông tin như sản phẩm chính hãng, nhà máy sản xuất, lô hàng và thời điểm phát hành. Người tiêu dùng chỉ cần quét mã QR trên bao bì để kiểm tra tính xác thực của sản phẩm thông qua dữ liệu được xác minh trên blockchain.

Mô hình tương tự đã được các thương hiệu quốc tế triển khai trong lĩnh vực hàng xa xỉ. Với hạ tầng blockchain NDAChain, Việt Nam có thể phát triển giải pháp truy xuất và chống hàng giả phù hợp hơn với nhu cầu, quy mô và chi phí của doanh nghiệp trong nước.

Kinh tế dữ liệu mới cho doanh nghiệp Việt

Dữ liệu truy xuất nguồn gốc trở thành tài sản số

NDATrace không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu tuân thủ, mà còn mở ra cơ hội khai thác giá trị từ dữ liệu truy xuất nguồn gốc. Khi được tích lũy liên tục và xác thực trong nhiều năm, dữ liệu về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, chất lượng và hành trình sản phẩm có thể trở thành một tài sản số có giá trị.

Doanh nghiệp có thể sử dụng nguồn dữ liệu này để chứng minh chất lượng với khách hàng cao cấp, hỗ trợ xây dựng sản phẩm bảo hiểm cây trồng dựa trên dữ liệu thực tế hoặc tham gia các thị trường tín chỉ carbon đối với những ngành như cà phê, ca cao và gỗ.

Đây là một phần quan trọng của kinh tế dữ liệu mà nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa khai thác hiệu quả, chủ yếu do thiếu một hạ tầng đủ tin cậy để dữ liệu được xác minh và công nhận giữa nhiều bên. NDATrace hướng tới việc lấp khoảng trống này bằng cách chuẩn hóa, xác thực và liên kết dữ liệu trên nền tảng blockchain NDAChain.

Hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ không bị bỏ lại phía sau

Một lo ngại phổ biến là blockchain quá phức tạp và chỉ phù hợp với các tập đoàn lớn. Tuy nhiên, NDATrace được thiết kế với giao diện thân thiện, hỗ trợ sử dụng trên thiết bị di động và cho phép nông dân, hợp tác xã hoặc doanh nghiệp nhỏ ghi nhận các sự kiện trong chuỗi cung ứng bằng những thao tác đơn giản.

Người dùng không cần hiểu sâu về mật mã học, không phải tự vận hành hạ tầng blockchain và cũng không cần đầu tư hệ thống công nghệ riêng.

Trong chuỗi giá trị xuất khẩu nông sản của Việt Nam, một phần lớn sản lượng đến từ các hộ nông dân và hợp tác xã quy mô nhỏ. Vì vậy, việc đáp ứng các yêu cầu như EUDR, Digital Product Passport hay truy xuất nguồn gốc quốc tế không thể chỉ là trách nhiệm của doanh nghiệp lớn, mà cần được triển khai trên toàn bộ chuỗi cung ứng.

NDATrace cung cấp cách tiếp cận phù hợp với thực tế này, giúp các chủ thể quy mô nhỏ cùng tham gia vào hệ thống truy xuất nguồn gốc số mà không bị tạo thêm rào cản công nghệ.

Liên thông dữ liệu truy xuất trong hành lang ASEAN

Khả năng xác minh dữ liệu xuyên biên giới mở ra một hướng phát triển quan trọng cho NDATrace. Khi hạ tầng blockchain NDAChain được kết nối với các mạng lưới niềm tin số trong khu vực, dữ liệu truy xuất được ghi nhận tại Việt Nam có thể được đối tác tại Indonesia, Thái Lan, Malaysia và các quốc gia ASEAN khác xác minh trực tiếp.

Điều này giúp doanh nghiệp giảm thời gian đối chiếu hồ sơ, tăng tính minh bạch trong thương mại và hỗ trợ xây dựng chuỗi cung ứng xuyên biên giới đáng tin cậy hơn.

Trong bối cảnh thương mại và kinh tế số giữa Việt Nam với các nước ASEAN tiếp tục mở rộng, truy xuất nguồn gốc liên thông khu vực có thể trở thành nền tảng quan trọng để thúc đẩy xuất khẩu, giảm chi phí xác minh và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng Việt trên thị trường quốc tế.

🔑 Đọc thêm: Blockchain Layer 1 cho doanh nghiệp trong kinh tế dữ liệu

Thách thức khi triển khai truy xuất nguồn gốc trên blockchain

Nâng cao năng lực số tại mắt xích đầu chuỗi

Một trong những thách thức lớn nhất của truy xuất nguồn gốc là năng lực số hóa tại các mắt xích đầu chuỗi như nông dân, ngư dân và hợp tác xã.

Để dữ liệu được ghi nhận đầy đủ và liên tục, cần có sự đầu tư về thiết bị, kết nối và đào tạo kỹ năng sử dụng. Quan trọng hơn, người tham gia chuỗi cung ứng cần nhìn thấy lợi ích kinh tế rõ ràng. Nếu việc cập nhật dữ liệu trên NDATrace không mang lại giá trị thiết thực như nâng cao khả năng xuất khẩu, tăng giá trị sản phẩm hoặc tiếp cận thị trường tốt hơn, việc duy trì dữ liệu lâu dài sẽ gặp nhiều khó khăn.

Đồng bộ toàn bộ chuỗi cung ứng

Một doanh nghiệp xuất khẩu có thể sẵn sàng triển khai NDATrace, nhưng hiệu quả của hệ thống phụ thuộc vào sự tham gia của toàn bộ chuỗi cung ứng, từ vùng nguyên liệu, hợp tác xã, nhà máy chế biến đến đơn vị logistics và phân phối.

Để xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc liên thông, cần có sự phối hợp giữa doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và cơ quan quản lý. Đồng thời, các quy định quốc tế như EUDR, Digital Product Passport (DPP) và những yêu cầu mới về minh bạch chuỗi cung ứng sẽ tiếp tục là động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi.

Tích hợp với các hệ thống hiện có

Việc triển khai nền tảng truy xuất nguồn gốc không chỉ dừng ở việc ghi nhận dữ liệu mà còn cần kết nối với các hệ thống quản trị doanh nghiệp như ERP, quản lý kho, logistics, hải quan và các nền tảng quản lý sản xuất.

NDATrace cung cấp các API và SDK theo tiêu chuẩn mở để hỗ trợ tích hợp. Tuy nhiên, mỗi doanh nghiệp vẫn cần phối hợp với đối tác công nghệ nhằm xây dựng quy trình phù hợp với mô hình vận hành và hệ thống hiện có.

Triển khai theo lộ trình từng bước

Với sự hỗ trợ của hệ sinh thái NDAChain, cùng các đối tác như Sun Group, Masan, MISA, Phygital Labs và Trung tâm Mã số Mã vạch Quốc gia, NDATrace xác định đây là quá trình chuyển đổi cần được triển khai theo từng giai đoạn.

Chiến lược ưu tiên là triển khai trước tại các ngành đang chịu áp lực lớn về truy xuất nguồn gốc và tuân thủ quốc tế như cà phê, thủy sản, gỗ và dược phẩm. Sau khi chứng minh hiệu quả thông qua các dự án thí điểm (pilot), mô hình có thể được mở rộng sang nhiều ngành hàng khác, từng bước hình thành nền tảng truy xuất nguồn gốc dùng chung trên blockchain quốc gia, phục vụ doanh nghiệp Việt trong nước và quốc tế.

NDATrace - Hộ chiếu số cho hàng Việt, cho thương hiệu Việt 

Một sản phẩm xuất khẩu không chỉ mang theo bao bì và hóa đơn, mà còn đại diện cho uy tín của quốc gia. Khi một lô cà phê Việt Nam bị từ chối tại biên giới EU vì thiếu bằng chứng tuân thủ EUDR, thiệt hại không chỉ dừng ở doanh thu của một doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến hình ảnh hàng Việt trên thị trường quốc tế.

NDATrace không chỉ là một sản phẩm phần mềm, mà còn là công cụ giúp hàng Việt chứng minh nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Mỗi sản phẩm có hộ chiếu số là một bước tiến trong việc xây dựng thương hiệu “Made in Vietnam” trong kỷ nguyên dữ liệu.

Với NDATrace, cà phê Tây Nguyên có thể đến Paris cùng hồ sơ đầy đủ về vùng trồng và người sản xuất. Tôm từ Đồng bằng sông Cửu Long có thể đến Tokyo với dữ liệu minh bạch về quá trình nuôi. Gỗ Việt Nam có thể đến Berlin với chứng nhận hợp pháp được xác minh tức thì.

Đó không chỉ là yêu cầu tuân thủ, mà còn là cơ hội để hàng Việt nâng cao năng lực cạnh tranh, củng cố niềm tin và vươn xa trên thị trường quốc tế.

👉 Tìm hiểu thêm về NDATrace và NDAChain – Nền tảng blockchain quốc gia tại ndachain.vn.